بتن یکی از کاربردی ترین مصالحی است که از ترکیب مواد مختلفی همچون شن و ماسه، آب، سیمان و افزودنیهای متعدد تشکیل میشود و میتواند انواع مختلفی همچون بتن معمولی، بتن پیش ساخته، بتن پیشتنیده، بتن سبک، بتن سنگین (کفپوش بتنی، جدول بتنی و نیمکت بتنی) داشته باشد. بتن به واسطه مزیتهایی همچون قیمت مناسب، دوام و ماندگاری بالا، استحکام عالی، عدم خوردگی و … در بسیاری از پروژههای صنعتی، نیمه صنعتی و غیر صنعتی به کار میرود. یکی از مهمترین معایب و ایرادات بتنها، امکان ترک خوردگی آنها است که دلایل مختلفی خواهد داشت. در ادامه مطلب به بررسی کامل انواع ترک در بتن، دلایل ترک خوردگی و روشهای ترمیم آن پرداخته میشود.
منظور از ترک در بتن
ترک (Crack) در بتن در اصل به جدا شدن بخشهای مختلف آن به دو یا چند قسمت مجزا گفته میشود که میتواند در اثر عوامل مختلفی رخ داده باشد. ترکها میتوانند بر روی ظاهر، راندمان و ماندگاری بتن تأثیر مستقیمی داشته باشند و در شرایط بحرانیتر حتی باعث تحت تأثیر قرار گرفتن رفتار سازههای مختلف در برابر بارهای وارده میشوند.
مهمترین دلایل ترک خوردگی بتن
همانطور که گفته شد هر کدام از انواع بتنها میتوانند مزیتها و ویژگیهای مثبت متعددی داشته باشند اما از معایب و ایرادات متعددی نیز برخوردار خواهند بود که مهمترین آنها شامل مواردی همچون امکان تجزیه در برابر سولفات و مواد قلیایی، تغییرات حجمی در اثر تغییر دما در فصول سال، قدرت نسبی پایین، میزان انعطافپذیری پایین، امکان شوره زدن بتن در اثر وجود رطوبت، مقاومت کششی پایین، فقدان شکلپذیری هستند. ترک خوردگی بتن از مهمترین و اصلیترین معایب آن به شمار میرود که میتواند در اثر عوامل مختلفی رخ بدهد که مهمترین آنها به شرح زیر هستند:
- کیفیت پایین مواد تشکیل دهنده بتن مانند عیار سیمان و …
- طراحی نامناسب سازهها در زمان استفاده از بتن
- گسترش تنشهای حرارتی مختلف در اثر افزایش دمای هیدراتاسیون
- ایجاد تنشهای کششی ناشی از انقباض و انبساط حرارتی محدود بر اثر تغییرات دمایی و تغییرات ابعادی
- تر و خشک شدن مداوم بتن و بروز انبساط و انقباضهای ابعادی مختلف
- بروز خطاهای انسانی در زمان اجرای سازههای بتنی و عدم توجه به نکات استاندارد
- خوردگی مقاطع فولادی به کار رفته در بتن توس یونهای کلرید یا توسط فرآیند کربناتاسیون بتن
- تبخیر سریع رطوبت بتن در اثر شرایط آب و هوایی خاص
- حرکتهای پیش بینی نشده سازهها به دلیل جابجایی فونداسیون یا نشست و تورم خاک
- واکنشهای شیمیایی داخلی مواد تشکیل دهنده بتن
- واکنشهای شیمیایی خارجی بتن با مواد دیگر
- استفاده نامناسب از سازهها و تغییر کاربری آنها
- افزایش سن بتن و هوازدگی آن
- نشت پلاستیک و بارگذاری سنگین
- نفوذ رطوبت و یخزدگی آن در زمان تغییرات دمایی و …
به صورت کلی انواع ترک در بتن به دو گروه ترکهای قبل از گیرش و بعد از گیرش تقسیم میشوند و هر کدام از آنها میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند که به شرح جدول تنظیمی ذیل خواهند بود.
| دلایل ترکی خوردگی انواع بتن قبل از گیرش | حرکت سازه | حرکت بستر |
| حرکت قالب | ||
| جمع شدگی ناشی از نشست درون بتن | میلگردها یا دیگر موانع | |
| سنگدانه | ||
| جمع شدگی ناشی از گیرش | جمعشدگی پلاستیک | |
| جمعشدگی ناشی از خشک شدن (آرام یا سریع) | ||
| دلیل انواع ترک در بتن بعد از گیرش و سفت شدن | عوامل فیزیکی | جمعشدگی ناشی از خشک شدن |
| جابجایی ناشی رطوبت | ||
| عوامل شیمیایی | ترکیب سیمان و کربناتاسیون |
|
| واکنش سنگدانهها | ||
| اشیا خارجی و گرد و خاک | ||
| عوامل حرارتی | تنشهای دمایی داخلی | |
| خواص حرارتی سنگدانهها | ||
| تغییرات بیرونی دما | ||
| یخزدگی و سرما | ||
| تمرکز تنش | میلگردها | |
| سیستم سازهای | ||
| خزش | ||
| طراحی نامناسب سازه | —————– | |
| حوادث اتفاقات | —————– |
مطالعه بیشتر: کفپوش بتنی پلیمیری چیست؟
انواع ترکهای ذاتی و طبیعی سازهها
همانطور که گفته شد ترکهای بتن میتوانند در اثر عوامل مختلفی ایجاد شوند و از تنوع بالایی برخوردارند. به صورت کلی میتوان گفت اصلیترین و مهمترین دلیل بروز انواع ترکهای بتن عدم تناسب میزان رطوبت آن خواهد بود. با توجه به شکل زیر میتوان شماتیک انواع مختلف ترکهای ذاتی یا طبیعی در یک سازه بتنی را به همراه محل رخ دادن، دلایل اصلی و فرع و همچنین نحوه ترمیم آن را شناسایی کرد.
| نوع ترک | علامت در تصویر | زیرگروه | محل رخ دادن | دلیل اصلی | دلیل فرعی | روش ترمیم | زمان رخ دادن |
| نشست پلاستیک | A | میلگرد گذاری بیشازحد | مقاطع عمیق | آب انداختن بیشازحد | خشک شدن زودهنگام و سریع | کاهش آب انداختن با تزریق هوا یا ویبره | ۱۰ دقیقه تا سه ساعت |
| B | قوس | بالای ستونها | |||||
| C | تغییر عمق | سقف وافل | |||||
| جمعشدگی پلاستیک | D | قطری | جادهها و دالها | خشک شدن زودهنگام و سریع | نرخ پایین آب انداختن | بهبود کیورینگ در مراحل اولیه | ۳۰ دقیقه تا شش ساعت |
| E | تصادفی | دالهای بتن آرمه | |||||
| F | میلگرد گذاری بیشازحد | دالهای بتن آرمه | مانند بالا و نزدیک بودن میلگرد به سطح | ||||
| انقباض حرارتی زود هنگام | G | محدودیت خارجی | دیوارهای ضخیم | تولید حرارت اضافی | سرد شدن سریع |
کاهش و یا عایق شدن حرارت | یک روز تا دو یا سه هفته |
| H | محدودیت داخلی | دالهای ضخیم | شیب دمایی تند | ||||
| جمعشدگی ناشی از خشک شدن طولانی مدت | I | – | دالها و دیوارهای نازک | درزهای ناکافی | جمعشدگی بیشازحد و عمل آمدن ناکافی | کاهش محتوای آب و بهبود عملآوری | چند هفته تا چند ماه |
| کریزینگ | J |
مقابل قالب | بتن تزئینی | قالب نفوذناپذیر | ترکیب غنی و عملآوری نامناسب | بهبود عملآوری و پرداخت | یک تا هفت روز یا بیشتر |
| K | بتن پرداخت شده | دالها | مالهکشی بیشازحد | ||||
| خوردگی میلگردها | L | طبیعی | ستونها و تیرها | کمبود پوشش | بتن بیکیفیت | از بین بردن دلایل مذکور | بیش از دو س |
| M | کلسیم کلرید | بتن پیشساخته | کلسیم کلرید اضافی | ||||
| تأثیر واکنش قلیایی – سیلیسی | N | – | نواحی مرطوب و نمناک | سنگدانههای واکنشپذیر و سیمان دارای مواد قلیایی زیاد | از بین بردن دلایل مذکور | بیش از پنج سال | تأثیر واکنش قلیایی – سیلیسی |
ترک سازهای بتن چیست؟
ترک سازهای (Structural Crack) به نوعی از ترکهای بتن گفته میشود که در اثر طراحی اشتباه و اجرای نادرست ایجاد شده و یا میتواند به دلیل اعمال بارهای اضافی بر روی بتن تشکیل شود. این ترکها میتوانند باعث افت و کاهش ایمنی کلی سازه شوند. انواع ترک در سازههای بتنی میتوانند به سه مکانیسم خمشی، برشی و ریزترک رخ میدهند. به صورت کلی بتن از نظر مقاومت کششی ضعیف بوده و باید با استفاده از مصالحی همچون میلگردهای فولادی آن را بهبود بخشد اما حتی استفاده از میلگردها نیز نمیتواند مانع از ایجاد ترک در بتن شود. زمانی که بارهای کششی اضافی به بتن وارد شود، ترک خوردن آن امری طبیعی و اجتنابناپذیر خواهد بود.
همچنین زمانی که دهانه ترکها بازتر شدند، رطوبت به سادگی به داخل آن نفوذ کرده و میتواند باعث خوردگی و پوسیدگی میلگردها شده و در نهایت مقاومت کششی اعضای مختلف سازه کاهش پیدا کند.
در مقالهای تحت عنوان موزاییک بتنی به بررسی کامل موزاییکهای بتنی، ویژگیها و کاربردهای آنها پرداخته شده که میتواند اطلاعات جامع و کاملی به خواننده ارائه کند.
ترک خوردگی خمشی بتن
ترک خمشی از جمله انواع ترک در تیر بتنی و عضوهای خمشی است که رواج بالایی دارد. در حقیقت در اعضای خمشی سازهها، ظرفیت پایین کرنش کششی بتن و کرنش اجرایی نسبتاً بالا در میلگرد فولادی باعث بروز و ایجاد ترکهای خمشی در نواحی کششی میشود. میزان باز شدگی و فاصلهداری این نوع از ترکهای بتن میتواند تحت تأثیر فاکتورهای مختلفی همچون ارتفاع محور خنثی عضو و پوشش میلگردها باشد. این نوع از ترکها معمولاً از تعدد بالایی برخوردارند اما میزان بازشدگی کمی خواهند داشت. کیفیت پیوند بین بتن و فولاد نمیتواند بر روی بازشدگی و فاصله ترکهای خمشی اثر داشته باشد.
ترک خوردگی برشی بتن
یکی دیگر از انواع ترک در بتن که بیشتر در بتنهای مسلح مشاهده میشود، ترکهای برشی هستند که با نام ترک مورب نیز شناخته میشود. این نوع از ترکهای بتن بر اثر اعمال تنش اصلی مورب ناشی از ترکیب بارهای برشی و خمشی ایجاد خواهند شد و نمیتوانند محصول برش خالص باشند.
ترک خوردگی داخلی و ریز بتن
ریزترکهای داخل بتن از دیگر ترکهایی هستند که بسیار زیاد مشاهده میشوند. این ترکها میتوانند به دلایل مختلف ایجاد شوند.
درحالت اول در انتهای بلوک تیرهای پیشتنیده و نواحی دارای تنش سهبعدی پیچیده، تنش کششی اصلی باعث ایجاد ریزترکهای موضعی میشود که به مرور زمان به شکل ترکهای بزرگ و قابل مشاهده درخواهند آمد.
در حالت دوم، تنش فشاری و اتساع جانبی، از پارامترهای موثر بر شکست فشاری بتن خواهند بود که باعث بروز ترکهای ریز شده و در درازمدت گسترش پیدا کرده و به همدیگر متصل میشوند. ادغام این ریزترکها و افزایش ابعاد آنها میتواند موجب بروز خطرات و آسیبهای بزرگ در سازههای مختلف شود.
مطلب مرتبط: کفپوش بتنی پرسی چیست؟
ترک غیر سازهای بتن چیست؟
ترک غیر سازهای (Non-Structural Crack) نوعی از ترکهای بتنی است که میتواند در اثر عواملی همچون شرایط آب و هوایی، تغییرات دمایی و رطوبت و … بر روی سطح بتن به وجود بیاید. این نوع از ترکها بتن نمیتواند ایمنی و یکپارچگی سازه را به خطر بیندازد اما ظاهر زیبا و جذابیت آن را مخدوش خواهد کرد. نفوذ رطوبت از داخل ترکهای غیر فعال به اعماق بتن پرداخت داخلی آن را از بین خواهد برد و موجب هزینههای اضافی سازه خواهد شد. ترکهای غیرسازهای به صورت کلی به دو دسته تقسیم خواهند شد که شامل ترکهای پیش از گیرش بتن و ترکهای پس از گیرش بتن هستند. در مقالهای تحت عنوان واش بتن به بررسی کامل واش بتن، ویژگیها و کاربردهای آن پرداخته شده که میتواند اطلاعات مفیدی به خواننده ارائه کند.
انواع ترک پیش از گیرش بتن
ترکهای پیش از گیرش به نوعی از ترکهای بتنی گفته میشوند که قبل از سفت و سخت شدن آن ایجاد میشوند. در اصل این ترکها در مدت زمان ۱۰ دقیقه تا ۶ ساعت بعد از بتنریزی مشاهده میشوند و انواع مختلفی خواهند داشت. ترک جمع شدگی پلاستیک، ترک نشست پلاستیک و ترک ناشی از جابجایی قالب بتن رایجترین ترکهای پیش از گیرش هستند که معمولاً در اثر شرایط اجرایی نامناسب بتن ایجاد خواهند شد.
ترک جمع شدگی پلاستیک در بتن
این نوع ترک از جمله انواع ترک در بتن است که به دلیل خشک شدن سریع بتن ایجاد خواهد شد. در حقیقت بعد از اجرای عملیات بتنریزی و تراکم، ذرات جامد تهنشین شده و یک لایه آب بر روی سطح بتن تشکیل شده و در اصطلاح بتن آب می اندازد. زمانی که شرایط خشک شدن سریع بتن ایجاد میشود، آب خروجی قبل از سفت شدن بتن تبخیر میشود و این باعث میشود که سطح بتن خشک شده و آب درون بتن را به سمت خودش جذب کند. تبخیر مجدد آب سطحی باعث میشود که سطح بتن دچار ترکهای متعدد شود. از جمله مهمترین دلایل ترک جمع شدگی پلاستیک در سطح بتن وزش شدید باد و دمای بالای محیط و رطوبت پایین هستند و این ترکها به سه الگوی مختلف رخ میدهند
ترکهای بسیار پراکنده (دالهای دارای میلگردهای سازهای)
ترکهای مورب با طول ۳۰۰ میلیمتر تا ۱ متر (اغلب در دالهای میلگرد گذاری شده یا با میلگرد گذاری کم)
ترکهای نزدیک به عوامل محدودکننده (میلگردهای نزدیک سطح یا تغییر عمق)
برای جلوگیری از ترکهای جمع شدگی در بتن میتوان از راهکارها و روشهای مختلفی استفاده کرد که مهمترین آنها شامل موارد زیر هستند:
- نصب بادشکن برای کاهش سرعت و شدت باد بر روی سطح بتن
- خیس کردن بستر یا قالب، قبل از بتنریزی برای جلوگیری از کاهش آب داخل بتن
- محافظت از سطح بتن تازه با اسپری کردن آب بر روی آن
- اسپری کردن الکل آلیفاتیک برای محافظت بهتر از سطح بتن در یک بازه مشخص
- پوشاندن سطح بتن تازه با یک پوشش نفوذناپذیر و اطمینان از عدم حرکت پوشش در هنگام وزش باد
- بستن ترکها با مالهکشی به موقع با ابزار چوبی و پرداخت اولیه مناسب با ابزار فولادی و …
ترک نشست پلاستیک در بتن
دومین نوع از ترکهای پیش گیرش بتن، ترک ناشی از نشست پلاستیک است که معمولاً بعد از بتنریزی و تراکم و ادامه داشتن نشست بتن بر روی میلگردها، داکتها یا دندانههای قالب رخ میدهد. در صورتی که نشست به صورت غیر یکنواخت در سطح بتن رخ بدهد، یک ناحیه توخالی در زیر میلگردها ایجاد خواهد شد و این ناحیه خالی منجر به ایجاد ترکهای متعدد میشود. ترک ناشی از نشست پلاستیک، برخلاف ترک ناشی از جمعشدگی پلاستیک، به دلیل خشک شدن سریع اتفاق نخواهد افتاد و این ترک معمولاً زیر لایهای از سطح بتن و در مقاطع ضخیم ایجاد میشود. این ترک میتواند در شرایط آب انداختن/نشست شدید و وجود مانع رخ میدهد و میتوان به صورت دو الگوی متفاوت مشاهده شود.
ترکخوردگی بالای پیچهای قالب یا میلگردهای نزدیک به سطح بتن
ترکخوردگی در ستونها و دیوارهای باریک با محدودیت نشست (توسط گوه ساده، قوس بتن یا سرستون قارچی)
برای جلوگیری از وقوع این نوع ترک بتن نیز میتواند تمهیدات مختلفی اندیشید که مهمترین آنها شامل موارد زیر هستند:
- بتنریزی لایهای به منظور کاهش آب انداختن
- کاهش موانع نشست با پر کردن کاملاً لایههای پایینی و مرحله به مرحله
- استفاده از روشهای تراکم مجدد
- استفاده از بتن با اسلامپ پایین
- استفاده از بتن با ترکیب چسبنده
- استفاده از افزودنیهای حباب ساز به منظور افزایش چسبندگی بتن و کاهش آب انداختن آن
- افزایش پوشش بالایی میلگردها و …
ترک جابجایی قالب بتن
یکی دیگر از انواع ترکهای پیش گیرش در بتنها ترکهای ناشی از جابجایی قالب بتن است. در حقیقت حرکتهای احتمالی قالبت بتن بعد از شروع فرآیند گیرش بتن و قبل از رسیدن آن به مقاومت کافی برای تحمل وزن خود میتواند منجر به ایجاد ترک در آن شود. این ترکها برخلاف ترکهای قبلی هیچ الگوی خاصی نداشته و ممکن است به شکلهای مختلفی مشاهده شوند. برای جلوگیری از بروز این نوع از ترکها قالب باید دارای مقاومت و صلبیت بالایی باشد و تا زمان رسیدن بتن به مقاومت و گیرش کافی در جای خود ثابت باشد
انواع ترکهای بعد از گیرش در بتن
بعد از گیرش و سفت شدن بتن نیز احتمال بروز و رخ دادن ترک در آن وجود دارد که در حقیقت در اثر تغییر حجم و واکنشهای شیمیایی ایجاد میشوند. تغییر حجم بتن یک پدیده غیر قابل اجتناب است. از جمله مهمترین دلایل ایجاد ترکهای بعد از گیرش در بتن میتوان به مواردی همچون جذب یا دفع رطوبت، تغییرات دمایی و انقباض و انبساط و …اشاره کرد. چنانچه برای این ترکها اقدامات مناسبی انجام نشود ممکن است ترکها گسترده و بزرگتر شوند. همچنین ترکها میتوانند در اثر واکنشهای شیمیایی داخل بتن، حمله سولفاتی و واکنش سنگدانه با مواد قلیایی و … گستردهتر شوند. برای جلوگیری از بروز این ترکها باید اقداماتی همچون انتخاب مصالح باکیفیت، بتنریزی مناسب، تراکم کافی و عملآوری خوب و … انجام داد هرچند که در شرایط محیطی بسیار بد مقابله با این نوع ترکها کار بسیار دشوار و سختی خواهد بود.
منظور از کریزینگ در بتن چیست؟
کریزینگ (Crazing) یا ترکچه در حقیقت به ترکهای بسیار ریزی گفته میشوند که در سطح بتن ایجاد میشوند و از عمق بسیار کمی برخوردارند. این ترکها معمولاً ایمنی سازه را تهدید نمیکنند و باعث تخریب نخواهند شد. از مهمترین دلایل بروز کریزینگ در سطح بتن میتوان به مواردی همچون انبساط و انقباض سطح بتن، کربناته شدن و جمعشدگی بتن در معرض هوا و … اشاره کرد. برای جلوگیری از بروز این ترکها میتوان اقدامات مختلفی انجام داد که مهمترین آنها شامل موارد زیر هستند:
- استفاده نکردن از مخلوط بتن دارای آب زیاد
- استفاده نکردن از افزودنیهای خشککننده
- عدم پرداخت اضافی بتن
- عدم پرداخت سطح بتن در حین آب انداختن
- استفاده نکردن از ماله فولادی تا زمان از بین رفتن درخشندگی آب
- شروع عملآوری پیوسته به صورت فوری
- قرار ندادن سطح بتن در معرض چرخههای رطوبتی
- ترک جمع شدگی ناشی از خشک شدن بتن
در حقیقت حجم بتن در هر حالتی (بتن سخت یا بتن تازه) تحت تأثیر میزان آب داخل آن خواهد بود و هر وقت که حجم آب داخل بتن کاهش پیدا کند حجم آن نیز کم میشود. کاهش حجم بتن میتواند در اثر هیدراتاسیون سیمان یا تبخیر آن باشد. چنانچه امکان جابجایی آزادانه بتن وجود نداشته باشد، جمع شدگی ناشی از کاهش آب قادر نخواهد بود بر روی میزان ترک خوردگی آن موثر باشد. همچنین چنانچه حرکت بتن محدود باشد، این جمع شدگیها میتواند باعث ایجاد تنشهای کششی و ترکخوردگی شود.
عوامل متعددی میتوانند بر روی ترک جمع شدگی ناشی از خشک شدن مانند انواع ترک بتن سقف یا اعضای دیگر سازه موثر باشند که مهمترین آنها شامل محتوا، ابعاد و مشخصات فیزیکی سنگدانهها، رطوبت نسبی، افزودنیهای بتن، شرایط عملآوری و … هستند. برای جلوگیری از وقوع این ترکها میتوان اقدامات زیر را انجام داد:
- کاهش حداکثری محتوای آب
- به حداقل رساندن میزان نرمه (مصالح بسیار ریز)
- به حداکثر رساندن سنگدانههای مصرفی
- استفاده از حداکثر دانهبندی ممکن سنگدانه
- استفاده از روشهای عملآوری مناسب و …
ترک ناشی از جابجایی حرارتی در بتن
یکی دیگر از عواملی که میتواند منجر به ایجاد ترک در بتن شود، تغییرات دمای بتن است که در اثر عواملی همچون دلیل تغییر شرایط محیطی یا هیدراتاسیون ایجاد میشود. چنانچه ابعاد المان بتنی به اندازه کافی بزرگ بوده و توسط المانهای مجاور نظیر قالب، محصور شده باشد، نرخ افزایش دمای اطراف آن از نرخ کاهش دمای محیط پیشی میگیرد. به این ترتیب، دمای بتن افزایش خواهد یافت و بعد از چند روز که دما کاهش پیدا کند، در بتن انقباض ایجاد میشود که این انقباض منجر به ترک آن میشود. در اصل از نظر تئوری اگر عوامل محدود کننده وجود نداشته باشند، در بتن ترک ایجاد نمیشود اما در عمل عوامل محدود کننده متعددی وجود دارند که شامل عوامل محدود کننده داخلی (سرد شدن سریعتر داخل بتن از سطح آن) و خارجی هستند. این عوامل را میتوان توسط عواملی نظیر هندسه المان بتنی، روش قالببندی و زمان باز کردن قالب کنترل کرد.
ترک ناشی از جابجایی حرارتی در بتن تحت تأثیر فاکتورهای متعددی همچون دمای اولیه مصالح، دمای محیط، ابعاد المان، عملآوری، زمان باز کردن قالب، نوع قالب، افزودنیها، محتوا و نوع سیمان و … خواهد بود و برای جلوگیری از آن باید برنامهریزی و طراحی مناسبی داشت.
ترک ناشی از خوردگی میلگرد در بتن
اگر پوشش بتن روی میلگرد کم باشد و یا نفوذپذیری آن زیاد باشد، احتمال خوردگی میلگردها وجود دارد و اگر میلگردها خورده شوند حجم مواد اطراف آن افزایش پیدا کرده و در نهایت منجر به ترک خوردگی بتن میشوند. این ترکها میتواند مشکلات متعددی همچون نمایش الگوی اتصالهای بین آرماتور و خاموتها بر روی سطح بتن شود.
ترک ناشی از واکنش قلیایی – سیلیسی در بتن
از دیگر عوامل ایجاد ترک در بتن میتوان به واکنش قلیایی – سیلیسی اشاره کرد و برای جلوگیری از این اتفاق باید اقداماتی همچون استفاده از سنگدانه با سابقه عملکرد رضایتبخش در طولانی مدت، آزمایش واکنشپذیری سنگدانه در برابر سیلیس، آزمایش مخلوط سیمان و سنگدانه در برابر سیلیس، در نظر گرفتن محدودیت مواد قلیایی در بتن یا سیمان، استفاده از سیمان مخلوط شده و … را انجام داد.
انواع ترک در بتن بر اساس گسترش و شکل و جهتگیری
انواع ترک در بتن از نظر گسترش به دو دسته اصلی ترکهای فعال و غیر فعال تقسیم میشوند.
ترک غیر فعال (Dormant Crack) ترکی است که ابعاد آن در گذر زمان ثابت و بدون تغییر است و در اثر عواملی همچون هوازدگی و اجرای نامناسب ایجاد میشوند.
ترک فعال (Active Crack) ترکی است که ابعاد و عمق آن در گذر زمان توسعه پیدا میکند و نشان دهنده مشکلاتی جدی در بتن هستند و میتوانند منجر به خسارت و خطرات بیشتری شوند.
از نظر شکل و جهتگیری نیز ترکهای بتن میتوانند انواع مختلفی همچون ترک مستقیم، ترک دندانهدار، ترک پلهای، ترک تصادفی، ترک افقی، ترک عمودی، ترک مورب و … داشته باشند که هر کدام ویژگیهای منحصربهفردی دارند.
انواع ترک در ستون بتنی
ترک خوردگی ستونهای بتنی نیز از مشکلات رایج است که در اثر عوامل مختلفی همچون طراحی نامناسب، اجرای غلط، وجود اضافهبار، خوردگی میلگردها، نشست موضعی فونداسیون، خزش و جمعشدگی ایجاد میشوند و میتوانند انواع مختلفی ترک مورب، ترک افقی، ترک جداکننده و ترک ناشی از خوردگی داشته باشند.
انواع ترک بتن سقف
ترکهای بتن ممکن است در سقف سازه نیز مشاهده شوند که مهمترین آنها شامل ترکهای ناشی از خوردگی فولاد (ترکهای موازی با میلگردها)، ترکهای ناشی از جمعشدگی بتن، ترکهای ناشی از افزایش بار اعمال شده بر روی سقف، ترکهای ناشی از حمله سولفاتی و ترکهای ناشی از واکنش سنگدانهها با آلکالین بوده و هرکدام دلایل مختلفی دارند.
انواع ترک در تیر بتنی
تیرها موظف به تحمل بارهای خمشی و انتقال آنها به ستونها هستند و میتوانند مانند سایر اعضای سازه دچار ترک شوند. از مهمترین ترکهای موجود در تیر بتنی میتوان به ترک برشی، ترک ناشی از خوردگی یا ترک ناشی از پوشش ناکافی، ترک موازی با میلگردها، ترک خمشی و ترک فشاری اشاره کرد که در اثر عواملی همچون خوردگی میلگردها، پوشش کم میلگردها، تنش خمشی و شکست فشاری و … ایجاد میشوند.
روشهای ترمیم انواع ترک بتن
همانطور که گفته شد ترکهای بتن میتوانند انواع مختلفی داشته باشند و از ویژگیها و مشخصات منحصربهفردی برخوردار باشند. برای ترمیم و تعمیر هرکدام از انواع ترکهای بتن میتوان از روشها و راهکارهای مختلفی استفاده کرد. از رایجترین روشهای ترمیم انواع ترک در بتن میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
- تزریق دوغاب سیمانی
- تزریق دوغاب رزین اپوکسی
- دوغاب سیمانی اصلاح شده با پلیمر
- دوختن ترکهای بتن
- اضافه کردن میلگردهای معمولی و پیشتنیده به بتن
- تزریق پلیاتیلن به بتن
- پر کردن ثقلی که شباهتهایی به تزریق دوغاب اپوکسی دارد
- پیشتنیدگی
- FRFP
- اجرای تیرهای فولادی نگهدارنده
- نصب نگهدارندههای بیشتر
جمعبندی
ترک در بتن به جدا شدن بخشهای مختلف بتن به دو یا چند قسمت مجزا گفته میشود و میتواند در اثر عوامل مختلفی همچون کیفیت پایین بتن، طراحی و اجرای نامناسب، تغییرات دمایی، تبخیر سریع رطوبت و … ایجاد شود. این ترکها میتوانند بر اساس فاکتورهای مختلفی دستهبندیشده و انواع مختلفی دارند. برای تعمیر و ترمیم این ترکها میتوان از روشهای مختلفی همچون تزریق دوغاب سیمانی، تزریق دوغاب رزین اپوکسی، دوختن ترکهای بتن و … استفاده کرد.
