بلوک سبک یا بلوک سیمانی سبک — که به اختصار AAC (Autoclaved Aerated Concrete) نیز نامیده می‌شود — نوعی بلوک ساختمانی با ساختار متخلخل و اسفنجی است که در تولید آن، علاوه بر آب و سیمان، از پوکه‌های معدنی، گچ، سیلیس و پودر آلومینیوم استفاده می‌شود. حباب‌های هوای محبوس‌شده در بافت این بلوک، وزن آن را نسبت به آجر و بلوک‌های سیمانی سنتی به‌شدت کاهش می‌دهد و در عوض یک عایق صوتی و حرارتی طبیعی می‌سازد. به همین دلیل، بلوک سبک امروزه در دیوارچینی، سقف‌های تیرچه بلوک، جدول‌سازی و محوطه‌سازی جایگزین اصلی مصالح سنتی شده است.
بلوک سبک چیست؟
بلوک سبک در شرایط دمایی و فشاری ویژه‌ای به نام «شرایط اتوکلاو» تولید می‌شود. واکنش شیمیایی پودر آلومینیوم با آهک و سیمان در این فرایند باعث تولید حباب‌های هوا در خمیر بتن می‌شود؛ همین حباب‌ها بافت سلولی و سبک بلوک را می‌سازند. نسبت هر یک از مواد اولیه (سیمان، آب، پوکه، گچ، سیلیس) بسته به نوع بلوک متفاوت است و همین تفاوت در ترکیب، انواع مختلف بلوک سبک را به وجود می‌آورد.
انواع بلوک سبک
بلوک‌های سبک بر اساس چند فاکتور دسته‌بندی می‌شوند:
از نظر جنس مواد سازنده رایج‌ترین انواع عبارت‌اند از: بلوک سیمانی سبک پوکه‌ای (با پوکه معدنی به‌جای شن و ماسه)، بلوک سبک لیکا (با دانه‌های رس منبسط‌شده، عایق صوت و حرارت و مقاوم در برابر فشار و حریق)، بلوک سیمانی سبک گازی که شامل دو زیرگروه AAC و NAAC است، بلوک CLC یا فوم بتن (ساخته‌شده از دوغاب ماسه بادی و فوم پلی‌استایرن EPS)، بلوک سیمانی سبک لیپر (از گرانول پرلیت صنعتی و پوکه اسکوریا، مناسب تیغه‌های غیرسازه‌ای)، بلوک سبک فوم‌دار (با بتن کف)، بلوک گازی (نسبت سیمان و آهک بالاتر، قابلیت بازیافت بالا) و در نهایت بلوک سبک هبلکس که از سیلیس، سیمان، پودر آلومینیوم و آهک در دمای ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد و فشار ۱۲ اتمسفر تولید می‌شود و به دلیل وزن بسیار کم (هر بلوک معادل حجم ۳۰ آجر با یک‌چهارم وزن آن)، برش و تغییر سایز آسان و مقاومت بالا در برابر زلزله و حریق، یکی از بهترین گزینه‌های بازار محسوب می‌شود.
از نظر تعداد و نحوه جداره‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند: بلوک‌های دو جداره (سبک، عایق صدا و حرارت، مناسب تیغه‌های داخلی)، بلوک‌های سه جداره (برای دیوارهای بیرونی و عایق‌بندی بهتر) و بلوک‌های فاق و زبانه‌دار یا کام و زبانه که بدون نیاز به ملات نصب می‌شوند و استحکام و سرعت اجرای بالاتری دارند.
از نظر ابعاد بلوک سبک معمولاً در سایزهای استاندارد ۲۰×۲۰×۴۰، ۲۰×۳۰×۴۰ و ۱۰×۲۰×۴۰ سانتی‌متر تولید می‌شود، اما امکان سفارشی‌سازی ابعاد نیز بسته به نیاز پروژه وجود دارد.
از نظر رده چگالی، طبق استاندارد ملی ایران به شماره ۷۷۸۲، بلوک سبک استاندارد باید حداکثر چگالی ۱۷۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب داشته باشد و در چهار رده قرار می‌گیرد: رده ۱ (چگالی ۵۰۰ تا ۷۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب)، رده ۲ (۷۰۰ تا ۱۰۰۰)، رده ۳ (۱۰۰۰ تا ۱۷۰۰) و رده ۴ (۱۷۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب).
نحوه تولید بلوک سبک
تولید بلوک سبک از دو روش اصلی پیروی می‌کند: روش اتوکلاو که در آن بلوک‌های قالب‌گیری‌شده تحت فشار بخار در اتوکلاو عمل‌آوری می‌شوند و فرایند هیدراتاسیون سیمان سریع‌تر و مقاومت نهایی بالاتر می‌رود، و روش عادی یا غیراتوکلاو که در هوای آزاد یا اتاق‌های مرطوب انجام می‌شود و معمولاً برای بلوک‌های با مقاومت کمتر و بدون نیاز به تجهیزات خاص به کار می‌رود. صرف‌نظر از روش، فرایند تولید سه مرحله اصلی دارد:
در مرحله اختلاط مواد اولیه، سیمان، پوکه، گچ و آب به‌صورت مکانیکی توزین و در میکسرهای سیاره‌ای (تابه‌ای) یا درام افقی به‌طور یکدست مخلوط می‌شوند؛ سپس آب گرم و افزودنی‌ها به نسبت مشخص اضافه شده و مجدداً حدود ۸ دقیقه مخلوط می‌شوند تا از عیوبی مانند پوسته‌پوسته‌شدن و ترک‌خوردگی جلوگیری شود.
در مرحله قالب‌زنی، خمیر آماده‌شده از طریق نوار نقاله به قیف‌های مخصوص بتن منتقل و در قالب‌های بلوک‌زنی ریخته می‌شود؛ پس از فشرده‌سازی، بلوک‌ها از دستگاه خارج و برای خشک‌شدن به محل مناسب انتقال می‌یابند.
در مرحله عمل‌آوری، از سه روش استفاده می‌شود: عمل‌آوری با آب (مناسب مناطق گرم و خشک، با آب‌پاشی مستمر حداقل یک هفته)، عمل‌آوری با گرما (با بخاری‌های مجهز به بادبزن، بدون تجهیزات خاص) و عمل‌آوری با بخار آب (مؤثرترین و پرکاربردترین روش در تولید انبوه، با اتاق‌های بخار حداقل ۸۰ درجه سانتی‌گراد و زمان عمل‌آوری حدود یک روز). در تمام روش‌ها، بلوک‌ها باید حدود سه هفته دور از تابش مستقیم آفتاب، باد و باران نگهداری شوند تا رطوبت آن‌ها به میزان استاندارد (۲ درصد برای بلوک‌های با وزن مخصوص بالای ۱۴۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب و ۵ درصد برای وزن مخصوص کمتر) برسد. در پایان، بلوک‌ها از نظر مقاومت فشاری، تست سقوط آزاد، وزن، ابعاد و ظاهر کنترل کیفیت شده و بسته‌بندی می‌شوند.
مزایای استفاده از بلوک سبک در ساختمان‌سازی
مهم‌ترین مزیت بلوک سبک، افزایش ایمنی سازه در برابر زلزله است؛ کاهش بار مرده ساختمان به‌طور مستقیم مقاومت سازه را در برابر نیروهای زلزله بالا می‌برد و خطر خسارت را کم می‌کند.
از نظر صرفه‌جویی در زمان اجرا، ابعاد بزرگ‌تر بلوک سبک نسبت به آجر و اتصال آن با چسب‌های مخصوص (به‌جای ملات) سرعت دیوارچینی را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد و همین موضوع باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی نیز می‌شود، چون نصب آن نیازی به مهارت تخصصی بالا ندارد.
بلوک سبک به دلیل ساختار متخلخل، مقاومت بالایی در برابر آتش‌سوزی دارد و بر اساس استانداردهای بین‌المللی می‌تواند تا حدود ۱۱۰۰ درجه سانتی‌گراد حرارت را تحمل کند و در دسته مصالح نسوز قرار می‌گیرد.
همین ساختار حفره‌دار، بلوک سبک را به یک عایق صوتی و حرارتی مؤثر تبدیل می‌کند که هم مصرف انرژی گرمایش/سرمایش را کاهش می‌دهد و هم آسایش صوتی ساکنین را تأمین می‌کند.
مقاومت خوب در برابر فشار و ضربه باعث می‌شود بلوک سبک از ترک‌خوردگی دیوارها، به‌ویژه در طبقات پایین ساختمان‌های بلندمرتبه، جلوگیری کند.
از نظر اقتصادی نیز بلوک سبک به دلیل ابعاد بزرگ، نیاز کمتر به گچ و سیمان مصرفی و طول عمر بالا (با نیاز کمتر به تعمیر و نگهداری)، قیمت مناسب و صرفه اقتصادی در بلندمدت ارائه می‌دهد. در کنار این موارد، سازگاری بالا با محیط زیست، قابلیت بازیافت و جلوگیری از نفوذ حشرات نیز از مزایای جانبی این مصالح هستند.
کاربردهای بلوک سبک
بلوک سبک به دلیل تنوع و مزایای ذکرشده، در بخش‌های گوناگونی از پروژه‌های ساختمانی کاربرد دارد: اجرای دیوارهای باربر و غیرباربر داخلی و خارجی، تیغه‌کشی ساختمان، اجرای سقف‌های تیرچه بلوک و شیب‌بندی سقف، ساخت دیوارهای پارکینگ و حصار، ساخت جدول‌ها و جوی‌های خیابان، محوطه‌سازی باغ و ویلا و فضاهای تفریحی-ورزشی، و همچنین ساخت کانال‌های آبیاری کشاورزی.
مشخصات فنی بلوک سبک
| مشخصه | مقدار استاندارد |
|---|---|
| وزن مخصوص | ۶۰۰ تا ۹۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب |
| مقاومت فشاری | ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع |
| ضریب هدایت حرارتی | ۰.۱ تا ۰.۲ وات بر متر کلوین |
| میزان جذب آب | کمتر از ۱۵ درصد |
| ابعاد استاندارد | ۲۰×۲۰×۴۰ سانتی‌متر (قابل سفارشی‌سازی) |
| مقاومت حرارتی | تا حدود ۱۱۰۰ درجه سانتی‌گراد |
معایب قابل توجه
در کنار مزایای فراوان، بلوک سبک محدودیت‌هایی هم دارد که در انتخاب مصالح باید لحاظ شود: مقاومت نسبتاً کمتر در برابر رطوبت بالا و رطوبت مداوم، افت استحکام در ارتفاع‌های بیش از ۳ متر بدون مهاربندی مناسب، و میزان ضایعات نسبتاً بالاتر در حین اجرای دیوار و سقف نسبت به برخی مصالح دیگر.
جمع‌بندی
بلوک سبک یا بلوک سیمانی سبک، مصالحی مدرن با ساختار متخلخل و وزن پایین است که در انواع مختلفی از نظر جنس، جداره و ابعاد تولید می‌شود و به دلیل مزایایی چون ایمنی در برابر زلزله، عایق صوتی و حرارتی، مقاومت در برابر آتش و صرفه اقتصادی، جایگزین اصلی مصالح سنتی در ساختمان‌سازی شده است. برای دریافت مشاوره فنی و خرید مستقیم بلوک سبک با کیفیت تضمین‌شده، می‌توانید با کارشناسان قطعات سیمانی پارسیان تماس بگیرید.
سوالات متداول
بلوک سبک از چه موادی ساخته می‌شود؟
از سیمان، آب، پوکه‌های معدنی، گچ، سیلیس و پودر آلومینیوم که در شرایط اتوکلاو با هم ترکیب می‌شوند.
بهترین نوع بلوک سبک کدام است؟
بلوک سبک هبلکس به دلیل وزن بسیار کم، مقاومت بالا در برابر زلزله و حریق و سهولت برش، معمولاً به‌عنوان بهترین گزینه شناخته می‌شود؛ هرچند انتخاب نهایی به نیاز پروژه بستگی دارد.
قیمت بلوک سبک به چه عواملی بستگی دارد؟
نوع بلوک، ابعاد، کیفیت مواد اولیه، نرخ ارز، حجم سفارش و هزینه حمل‌ونقل، مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده قیمت هستند.
آیا بلوک سبک در برابر رطوبت مقاوم است؟
مقاومت آن در برابر رطوبت محدود متوسط است و در محیط‌های با رطوبت بسیار بالا و مداوم باید با ملاحظات اجرایی خاص استفاده شود.
